Qətiyyən şübhə yoxdur ki, o Azərvbaycan elm tarixinin ən parlaq simalarından idi.

XX yüzildə Azərbaycan şərqşünaslığı çox uğurlar qazanmışdı, dünyada əks-səda oyadan bir çox nəşrlərdə Azərbaycanın şərqşünas alimlərinin mötəbər imzası vardı, bizim şərqşünas alimləri hələ sərhədlərin qapalı zamanında, sovet əyyamlartında SSRİ içərisində öz yerində, amma Avropada, Amerikada, Asiyada, Afrikada tanıyırdılar, təqdir edirdilər.

O dövrün şərtlərini nəzərə alsaq, bu, həddindən artıq çətin bir şöhrətlənmə idi, çünki ad-sanın yayılmasının qarşısını kəsən sərhədlər və ona bağlı yüz cür siyasi, milli və digər səbəblər vardı.

Müğənninin, şairin, yazıçının kənarlarda tanınmasına yenə az-çox nəsə imkan vardısa da, Moskvanın başının üstündən aşaraq belə geniş miqyaslarda bilinib etiraf edilmə alimlər üçün təqribən mümkünsüz kimi idi.

Məhz o çağlarda, artıq 1950-ci illərin sonları, 1960-cı illərin əvvəllərində gənc azərbaycanlı şərqşünas alim Rüstəm Əliyevin şöhrəti dünya boyunca yayılmışdı.

Şəmkirin Morul kəndində 1929-cu ilin bugünkü günündə – yanvarın 13-də doğulmuş Rüstəm Əliyevin Amerika Birləşmiş Ştatlarında, Harvard Universitetində mühazirələr oxuması, orda fəxri doktor adına layiq görülməsi o günün ölçüləriyə bizlərçün möcüzə idi.

Mən şərqşünaslığa üz tutdumsa bunun iki səbəbkarından biri Rüstəm Əliyüv idi, digəri Əfrasiyab Bədəlbəyli.

Əfrasiyab Bədəlbəyli də məşhur dirijor, bəstəkar, musiqişüas olsa da, vaxtilə şərqşünaslıq fakultəsini bitirimişdi, ərəbcəni, farscanı öyrənmişdi.

Onun Azərbaycan televiziyasında apardığı “Mədəniyyət Universiteti” silsiləsindən verilişlər, arada Səfiəddin Urməvidən, Əbdülqadir Marağaidən ərəbcə, farsca iqtibaslar gətirərək tərcümələr etməsi, orta əsrlər musiqi mədəniyyətimiz haqqında maraqlı söhbətləri məni heyran etmişdi.

Sonra televiziyada Rüstəm Əliyevin çıxışını gördüm.

Yenə hələ məktəbli idim, qarşıda ali məktəbə seçim etmək növbəsi dururdu. Rüstəm müəllim İran səfərindən, Şəhriyarla görüşlərindən danışırdı, xatirələr söyləyirdi, farsca şeirlər oxuyub tərcümə edirdi, sonra bu söhbətlər əsasında silsilə yazıları “Kommunist” qəzetində dərc edildi.

Artıq bu qığılcımlar kifayət idi ki, mən Universitetin şərqşünaslıq fakultəsini gələcək yolum kimi seçim.

Və tale elə gətirdi ki, bu nadir alim və insanla ilk təmaslarım da elə 1970-ci illərin əvvəllərində, ilk tələbəlik illərimdəncə yarandı.

Rüstəm Əliyev şair Bəxtiyar Vahabzadə ilə yaxın idi, tez-tez evlərinə də gəlirdi, Bəxtiyar müəllimin oğlu ilə isə biz şərqşünaslıq fakultəsində eyni qrupda oxuyurduq, belələliklə, mən də təxminən hər gün dərsdən sonra həmin evdə idim. Rüstəm müəllimlə ilk tanışlığım da məhz o mənzildə baş verdi.

Rüstəm müəllimin tərcümeyi-halının özü həmin dövr üçün nağıl kimi idi.

1946-cı ildə Şəmkirdə, Nizami Gəncəvi adına Morul kənd orta məktəbini bitirib Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinə daxil olmuşdu, burada bir il oxuduqdan sonra o, Leninqrad (indi Sankt-Peterburq) Dövlət Universitetinin Şərq fakültəsinə köçürülmüşdü, orada aspiranturada oxumuşdu, "Sədi Şirazinin "Gülüstan" əsərinin tənqidi mətni" mövzusunda namizədlik, 1968-ci ildə Moskvada "Sədi Şirazinin poetik irsinin bərpası problemi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdi.

Böyük şərqşünas alim Yevgeni Eduardoviç Bertels ondakı gur işığı görüncə Mərkəzə – Moskvaya gəlişini təkid etmişdi, kömək də göstərmişdi və Rüstəm Əliyev 1955-1971-ci illərdə SSRİ Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq İnstitutunda işlədi.

Həmin dövr SSRİ-də şərqşünaslıq elminin ən uğurlu, ən məhsuldar, ən parlaq parçalarındaır.

Bu vaxt kəsiyində isə Rüstəm Əliyev həmin institututun sözün əsl mənasında dünyaya bərq saçan ulduzu idi.

Səbəbsiz deyil ki, qısa zaman kəsiyində kiçik elmi işçi vəzifəsindən SSRİ Şərqşünaslıq institutu Şərq mətnşünaslığı bölməsinin müdiri vəzifəsinədək yüksələ bilmişdi.

Mənim həmin instituta ayağım ilk dəfə 1973-cü ildə, tələbəykən dəydi.

O zaman orda bir başqa azərbaycanlı alim, sonralar mənim elmi rəhbərim olacaq Qəzənfər Əliyev çalışırdı, onunla tanış olmağa getmişdim.

Bu institutrda Rüstəm əfsanəsi dillərdə idi.

İki cür rəy vardı – onu kimlərsə misilsiz, ən üstün olaraq, məftunluqla anırdı, kimlərsə paxıllıqla.

Və bu münasibət Rüstəm müəlimi ömrü boyu müşayiət etdi.

Zamanında Rüstəm müəllimə qarşı xəbis addımlar atılanda o tayda Şəhriyar dözməmişdi, qələm götürüb yanıqlı şeir yazmışdı:

Bir xəbər çatdı mənə Nuhi-nəbi qarğışı tək,

İçərimdə biləsən qopdu nə tufan, Rüstəm.

Yandı bir ləhzədə, xirmən kimi arzım, ümidim,

Canım ol yanğıda yandıqca dedim: "Can, Rüstəm!"

Bəllidir - Rüstəm olan ağlamaz, amma oxlar

Sənə dəydikcə ürəklərdən axar qan, Rüstəm.

"Həftxan"lardan aşırsan, alısan dev yarasın,

Qərnimiz qəhrəmanı, Rüstəmi-Dəstan Rüstəm.

Nə qədər varsa bu dünyada Azərbaycan eli,

Şanlı Rüstəmlər üçündür şərəfü şan, Rüstəm.

…Hizbi-şeytandan olan qoy səni ixrac eləsin,

Başda yazmış səni öz Hizbinə Rəhman, Rüstəm.

Qalmışam mən də bu tayda qolubağlı, asılı,

Səf çəkib qarşıda qəm, sanki verir san, Rüstəm.

…Nəbi tək bizdə qılıc Rüstəmi çoxlar var imiş,

Sən qələm Rüstəmisən, can sənə qurban, Rüstəm.

Sonra tale elə gətirdi ki, biz Rüstəm müəllimlə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq institutunda birgə işlədik də.

Mənə tələbəlik illərimdən başlayaraq həmişə nəvazişli, qayğıkeş münasibət bəsləmişdi, “davamımızsan” deyərək məsuliyyətlə yükləmiş, daim oxuyub-öyrənməyə kökləmişdi, səmimi münasibətlərimiz sonacan da davam etdi.

Bu vaxtadək Rüstəm müəllim haqqında bir neçə dəfə yazmışam, o da vaxtilə mənim haqqımda “Ədəbiyyat” qəzetində bir məqalə dərc etdirmişdi.

O böyük alim, sevimli ustad haqqında gələcəkdə daha geniş də yazacağam.

Ancaq bu gün bu tələsik sətirləri məni yazmağa vadar edən Məmməd oldu – Rüstəm müəllimin İtaliyada yaşayan oğlu.

Dünən gecə uçub Bakıya gəlib.

Gəlib ki, bu gün – Rüstəm müəllimin doğum günündə onun məzarını ziyarət etsin.

Məmmədin bu diqqəti, bu həssaslığı məni riqqətə gətirdi.

Nə qədər ki, o böyük alimi və insanı bunca doğmalıqla ananlar var, o, bizimlədir, məsafəcə hələ lap yaxındadır.

Onsuz da əsərləri ilə həmişə yaşayacaq, Əbülqasim Firdovsi, Ömər Xəyyam, Sədi Şirazi və təbii ki, dahi Nizami ilə bağlı mükəmməl araşdırmaları heç vaxt könəlməyəcək, gələcəkdəkiləri də onu minnətdarlıqla yad etməyə səsləyəcək.

Ancaq bizlərçün – onu tanıyıb sevənlərdən ötrü Rüstəm müəllim onsuz da həmişə diridir və onu düşünərkən həmişə qəlbimi ağrıdan həyatının sarsıntıları, qısa ömrü, bir də görə biləcəyi böyük içlərin çoxuna ömür möhlətinin çatmamasıdır.

Əzizim Məmməd!

Sağ ol ki, bu gün Bakıdasan, sağ ol ki, gəlişinlə Rüstəm müəllimi heç olmazsa, bu sətirlərlə yad etməyimə təkançı oldun!

Əziz Rüstəm müəllimin ürəklərimizdə və elmimizdəki işığı heç vaxt sönməyəcək!

İmkan verməyəcəyik ki, vaxt və unutqanlıqlar o işığı azalda bilsin!