Mədəniyyət kanalında “Vətənim” verilişinin Azərbaycan şairəsi Heyran xanıma həsr olunan yeni buraxılışı yayımlanıb.

Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin direktoru akademik Rafael Hüseynovun təqdimatında efirə gedən verilişdə əski çağlarda qadın şairələrin adına az rast gəlindiyi bildirilib. Qeyd olunub ki, ömrü XIX yüzilə sığmış, lakin yaratdıqları qarşıdan gələn neçə-neçə əsrlərə sığmayacaq Heyran xanım haqqında məlumat bizə təkcə təzkirələr əsasında gəlib çatıb.

"Heyran xanım XIX yüzildə yaşasa da, XX yüzildə yenidən doğulub, bu gəlişi ilə Azərbaycana, müasir oxucuya yenidən qayıdıb", - deyən akademik Rafael Hüseynov teatrşünas, ədəbiyyatşünas Qulam Məmmədlinin təşəbbüsü ilə 1945-ci ildə Azərbaycan şairəsi Heyran xanım haqqında kitabın çap olunduğunu söyləyib. Bildirib ki, Qulam Məmmədlinin əlyazmadan nəşrə hazırladığı bu kitabda Heyran xanımın tərcümeyi-halı, ana dilində yazdığı şeirləri və farsca yazdığı mənzumələr yer alıb. 

O, Heyran xanımın nəfis əlyazmasının Təbriz Milli Kitabxanasının açılmasında böyük rolu olmuş məşhur maarifçi, tədqiqatçı və ədəbiyyatşünas Hacı Məhəmməd Naxçıvaninin xəzinəsində olduğunu söyləyib. Diqqətə çatdırıb ki, 1944-1945-ci illərdə Hacı Məhəmməd Naxçıvani xəzinəsindəki bir sıra əlyazmaları Qulam Məmmədliyə göstərib. Qulam Məmmədli isə Heyran xanıma həsr olunan kitabının müqəddiməsində nəşrdə Hacı Məhəmməd Naxçıvaninin məsləhət, tövsiyyə və köməklərindən istifadə etdiyini minnətdarlıqla qeyd edib.

Akademik Rafael Hüseynov XIX əsrin əvvəllərində Rusiya-İran toqquşmaları dövründə çoxlu xoylu naxçıvanlılarla birlikdə Heyran xanımın ailəsinin də Naxçıvandan İrana köçürüldüyünü deyib. O, ayrı-ayrı mənbələrin və Heyran xanımın şeirlərinin bu hadisənin gerçəkliyini göstərdiyini bildirib: "Dünbüli tayfasına mənsub olan Heyran xanım Naxçıvanın öndə gedən nəsillərinin təmsilçilərindən olub. Şeirlərində yurd, Vətən ayrılığının oyatdığı acıları ifadə edib, yaşadığı Təbriz şəhərini “guşeyi-zindan” adlandırıb. Heyran xanımın həyatı kədərli keçib, ailə həyatı uğursuz olub".

Diqqətə çatdırılıb ki, Heyran xanımın özündən sonra 4500 beytdən ibarət divanı qalıb. O, klassik poeziyanın qəzəl, müxəmməs, müstəzad, rübai, tərcibənd janrlarında yazıb. Həmçinin Heyran xanım Füzuli və Qövsi Təbriziyə nəzirə yazıb.

"Şairənin klassik poeziya üslubunda təmiz insani məhəbbətin tərənnümü, ayrılıq dərdi, hicran aləmi, vüsal arzusu onun şeirlərinin əsas mövzularıdır. Onun əsərləri јапг, üslub, bədii sənətkarlıq keyfiyyətləri baxımından zəngindir. O, lirik qəhrəmanın daxili aləmini, sevinc və kədərini dərindən açmaq üçün təşbeh, istiarə, təzad, təkrir, mübaliğə kimi bədii təsvir və ifadə vasitələri işlədib", - deyə akademik Rafael Hüseynov əlavə edib. Bildirib ki, Heyran xanımın "Divan"ının əlyazma nüsxələri Tehranda, Təbrizdə və Tbilisidə saxlanılır, onlardan ən mükəmməli isə Əlyazmalar İnstitutundadır. Həmin nəfis nüsxə Bakıya 1945-ci ildə Hacı Məhəmməd Naxçıvaninin sovqatı kimi gəlib çatıb. 

Akademik Rafael Hüseynov qeyd edib ki, Heyran xanım qadınların öz duyğularının kağıza köçürməsinin qəbuledilməz olduğu bir zamanda yazıb yaradıb. O, "Təbrizdə zəlzələ haqqında" şerində yaşadığı şəhərdə baş verən təbii fəlakət nəticəsində əmələ gəlmiş faciəli hadisələrdən, "sinəsi dağlı, gözləri giryan" qalmış anaların kədərindən, onların göylərə qalxan əfqanından bəhs edib. Həmçinin vəba xəstəliyi, cəmiyyətdəki sosial bərabərsizlik, cəmiyyətdəki ədalətsizliklə bağlı müxtəlif şeirlər qələmə alıb.

"Vətənim" verilişini buradan izləyə bilərsiz.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.nizamimuseum.az saytına istinad zəruridir.