Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında akademik Ziya Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun təşkilatçılığı ilə 11-12 fevral 2026-cı ildə Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illik yubileyinə həsr olunmuş “Türk xalqlarının inteqrasiyasında Birinci Türkoloji Qurultayın rolu” mövzusunda  respublika elmi konfransı keçirilmişdir.

Konfrans Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Azərbaycanın və bütövlükdə Türk dünyasının XX əsr elmi-mədəni həyatının parlaq səhifəsini təşkil edən, 26 fevral-6 mart 1926-cı ildə Bakıda keçirilmiş Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illik yubileyinin keçirilməsi ilə bağlı 22 oktyabr 2025-ci il tarixli Sərəncamına əsasən təşkil olunmuşdur.

Konfransın açılış mərasimi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının kiçik akt zalında baş tutmuş, açılışda AMEA-nın vitse-prezidenti, akademik Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru Gövhər Baxşəliyeva giriş nitqi ilə çıxış etmişdir.

Plenar iclasda AMEA Nəsimi adına Diçilik İnstitutunun direktoru, fil.e.d., prof. Nadir Məmmədli, AMEA akad. Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun İran tarixi və iqtisadiyyatı şöbəsinin baş elmi işçisi, tar.e.d., professor Solmaz Rüstəmova-Tohidi,  AMEA akad. Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun Türkiyə tarixi və iqtisadiyyatı şöbəsinin müdiri, tar.ü.f.d. Namiq Məmmədov,  AMEA akad. Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun Rəqəmsal şərqşünaslıq və süni intellekt şöbəsinin müdiri, fil.ü.f.d. İnci Qasımlı, Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin aparıcı elmi işçisi, tar.ü.f.d. Əli Fərhadov Birinci Türkoloji Qurultayın müxtəlif istiqamətlərinə həsr olunmuş məruzələrlə çıxış etdilər.

Sonra konfrans iki bölmə üzrə on müxtəlif paneldə məruzə və müzakirələrlə davam etmişdir.

Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatının əməkdaşları da konfransda iştirak edərək məruzələrlə çıxış ediblər.

 Muzeyin “Beynəlxalq əlaqələr və dünya muzeyləri” şöbəsinin böyük elmi işçisi, fil.ü.f.d. Gülnar Əqiq konfransın “Birinci Türkoloji Qurultay: elmi irsi və müasir türkologiyanın inkişafına təsiri” adlanan birinci bölməsində “Türk dünyasının elmi-mədəni inteqrasiyasının başlanğıc nöqtəsi: Birinci Türkoloji Qurultay” mövzusunda məruzə ilə çıxış edib. O, XX əsrin 20-ci illərində Bakının türkoloji araşdırmaların, milli-mədəni dirşəlişin və maarifçiliyin aparıcı mərkəzlərindən birinə çevrildiyini, Azərbaycan ziyalılarının türk xalqları arasında elmi əlaqələrin qurulmasında fəal rol oynadıqlarını, bu baxımdan Bakıda  Şərq və Qərb elmi ənənələrinin qovuşduğu bir məkan kimi, qurultayın ideya platformasının həyata keçirilməsi üçün əlverişli şəraitin yarandığını bildirmişdir. G. Əqiq qurultayın müzakirəsinə çıxarılan məsələlərə türk dillərinin elmi təsnifatı və müqayisəli öyrənilməsi, terminologiya məsələləri, əlifba islahatı və latın qrafikasına keçid ideyası, türk xalqlarının folklor, ədəbiyyat və tarixi mənbələrinin toplanması və tədqiqi,  türk xalqları arasında elmi əməkdaşlığın əsaslarının yaradılmasının daxil olduğunu, Birinci Türkoloji Qurultayın türkdilli xalqların gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsində əhəmiyyətli rol oynadığını qeyd etmişdir.

Muzeyin “Beynəlxalq əlaqələr və dünya muzeyləri” şöbəsinin elmi işçisi Natəvan Bağırova konfransın “Türk xalqları tarixinin, dil və ədəbiyyatşünaslığının aktual məsələləri” adlı ikinci bölməsində “Adilə Sultanın "Divan"ında dini-mənəvi motivlər” mövzusunda məruzə etmişdir. O, Osmanlı sultanı 2-ci Mahmudun qızı Adilə sultanın həmin sülalənin şeir divanı yaradan yeganə qadın şairi olduğunu,  onun 19-cu əsr türk poeziyasında lirik, ruhoxşayan şeirləri ilə mühüm yer tutduğunu, ədəbi irsində münacat, nət, mədhiyyə, mərsiyə kimi klassik janr növlərinə üstünlük verdiyini qeyd edib. N.Bağırova çıxışında, Allaha bağlılıq, ilahi əmrə boyun əymək, uca yaradanla razü niyaz etməyin Adilə sultanın təkcə yaradıclığının məzmununu deyil, həm də şəxsi xüsusiyyətini əks etdirdiyini vurğulayıb, onun həm də dövrünün xeyriyyəçi qadını kimi də məşhur olduğunu, Məhəmməd peyğəmbərin, imamların və səhabələrin tərifində tarixi faktlara əsaslanaraq onların mənəvi-əxlaqi ucalığından bəhs etdiyini bildirib.

Muzeyin dissertantı Aytac Həmidova da konfransda iştirak edərək "Rüfət Əhmədzadənin poeziyasında klassik ümumtürk ədəbi ənənələrinin müasir bədii təcəssümü" mövzusunda məruzəsini təqdim edib.  

Elmi konfrans iki gün ərzində maraqlı məruzə və müzakirələrlə davam etmişdir.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.nizamimuseum.az saytına istinad zəruridir.