Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı muzeyində BMT-nin  Bakıda təşkil olunan “Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyası” (WUF13) çərçivəsində növbəti elmi seminar təşkil edilib. Seminarda muzeyin “Beynəlxalq əlaqələr və dünya muzeyləri” şöbəsinin böyük elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru  Gülnar Əqiq “İnkişaf edən şəhərlərdə ədəbiyyat və mədəniyyət: orta əsrlərdən günümüzə” adlı məruzə ilə çıxış edib.

Məruzəçi dünyada beynəlxalq urbanizasiya sahəsində ən mühüm tədbirlərdən sayılan BMT-nin  Məskunlaşma Proqramı (UN-Habitat) və Azərbaycan hökumətinin birgə təşkilatçılığı ilə  “WUF13”-ün Bakıda keçirilməsinin Azərbaycanın son illərdə şəhərsalma və şəhərlərin idarə edilməsi prosesində fəal iştirakı ilə bağlı olduğunu, bu cür genişmiqyaslı tədbirin ölkəmiz üçün həm iqtisadi, həm də siyasi əhəmiyyət daşıdığını bildirib.

Məruzəçi qeyd edib ki,  orta əsrlər Azərbaycanı yalnız siyasi hadisələrin deyil, həm də zəngin ədəbi-mədəni proseslərin cərəyan etdiyi mühüm bir məkan olmuş,  X yüzillikdən başlayaraq Yaxın və Orta Şərqin Bağdad, Bəsrə, Şam, Herat və Səmərqənd kimi elm və mədəniyyət mərkəzlərinin sırasına Təbriz, Marağa, Ərdəbil, Şamaxı, Gəncə, Naxçıvan kimi qədim Azərbaycan şəhərləri də daxil olmuşdur.

Gülnar Əqiq bildirmişdir ki, hələ IX-XI əsrlərdə Azərbaycanın ticarət və sənətkarlıq mərkəzləri olan inkişaf etmiş şəhərləri olub. Məsudi, Bəlazuri, Əl-Fəqih, Əl-İstəxri, İbn Hövqəl, Əl-Məqdisi, İbn-Xordadbeh, Yaqut əl-Həməvi, Əl-İdrisi, Həmdullah Qəzvini kimi ərəb və fars müəllifləri Azərbaycanın ərazisi, coğrafi iqlimi, tarixi, qədim şəhərləri və mədəniyyəti haqqında qiymətli məlumatlar vermişlər.

Məruzədə bildirilir: “Qrta çağ tarixinə nəzər salsaq bu dönəmin Azərbaycan üçün siyasi cəhətdən də mühüm tarixi dövr olduğu məlum olur. Qədimdən bəri Azərbaycan ərazisi müxtəlif dövlətlərin – Manna, Midiya, Atropatena, Albaniya dövlətlərinin və Sacilər, Rəvvadilər, Şirvanşahlar, Səlcuqilər, Eldənizlər (Atabəylər), Qaraqoyunlular, Ağqoyunlular və Səfəvilər kimi türk sülalələrinin hakimiyyəti altında olmuşdur. Bu siyasi dəyişikliklərə baxmayaraq, mədəniyyət və ədəbiyyat ənənələri daim davam etmiş, şəhərlər elm və sənət mərkəzləri kimi formalaşmışdır. Orta əsrlərdə Azərbaycanın ən mühüm mədəni, siyasi və iqtisadi mərkəzlərindən biri də Şamaxı şəhəri olmuşdur. Xüsusilə Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı kimi şəhər yüksək inkişaf səviyyəsinə çatmış, burada saray ədəbiyyatı ilə yanaşı, elm və mədəniyyət də himayə edilmişdir.

Əqiq qeyd edib ki, Şirvanda şəhərlərin və şəhər mədəniyyətinin təşəkkülü ilə bağlı memarlıq və şəhərsalma da inkişaf etmiş, Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbinin Şirvanşahlar sarayı, Bibiheybət məscidi, Şamaxı Cümə məscidi, Bakı qalası, Pirsaatçay xanəgahı, Şamaxıda fəaliyyət göstərən mədrəsələr, kitabxanalar və dini mərkəzlər kimi dəyərli tarixi-memarlıq abidələri yadigar qalmışdır.

Məruzədə Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı olan Şamaxı şəhərinin bu bölgənin önəmli elmi, siyasi və mədəni mərkəzi olduğu, Şirvanşahların himayəsi altında Azərbaycan mədəniyyətinin zənginləşdirildiyi, Azərbaycan ədəbiyyatının Xaqani Şirvani, Fələki Şirvani, Mücirəddin Beyləqani, İzəddin Şirvani, Zülfüqar Şirvani, İmadəddin Nəsimi, Bədr Şirvani, İmadəddin Nəsimi, Seyid Yəhya Bakuvi kimi klassiklərinin yaşayıb yaratdıqları vurğulanıb.

Məruzəçi yekun olaraq bildirib ki,  orta əsrlərdə Təbriz, Marağa, Ərdəbil, Naxçıvan, Gəncə və Şamaxı kimi qədim Azərbaycan şəhərləri şəhər mədəniyyətinin inkişaf etdiyi mühüm elm, ədəbiyyat, memarlıq və incəsənət mərkəzləri kimi tanınmış, həmin şəhərlər yalnız Azərbaycanın deyil, bütövlükdə türk-islam və Şərq sivilizasiyasının elmi-mədəni tərəqqisində əhəmiyyətli rol oynamışdır.

Sonda mövzu ətrafında diskussiya aparılıb, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Nəzmiyyə Yigitoğlu, Rəhilə Sadıqova və digərlərinin çıxış və sualları ilə davam etdirilib.

 © Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.nizamimuseum.az saytına istinad zəruridir.