Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyində İnsan Hüquqları üzrə Dövlət Proqramı çərçivəsində “Şeirimizdə və yazılı abidələrimizdə insan haqları” mövzusunda elmi sessiya keçirilib.

18 İyun - Milli İnsan Hüquqları Gününə həsr olunmuş tədbiri giriş sözü ilə Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin direktoru akademik Rafael Hüseynov açıb. O, müasir müstəqil Azərbaycan Respublikasında ilk dəfə 1998-ci il iyunun 18-də Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən “İnsan hüquqlarının müdafiəsinə dair Dövlət Proqramı”nın təsdiq edildiyini və insan hüquqlarının təmin olunmasının dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirildiyini bildirib. Qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyevin 2007-ci il 18 iyun tarixli Sərəncamı ilə məhz həmin tarixi gün – iyunun 18-i Azərbaycanda İnsan Hüquqları Günü elan edilib.

Akademik Rafael Hüseynov vurğulayıb ki, bu gün Azərbaycan insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində müasir qanunvericilik bazasına, fəaliyyət göstərən institusional mexanizmlərə və beynəlxalq əməkdaşlıq təcrübəsinə malikdir. İnsan hüquqlarının təminatı dövlət idarəçiliyinin, sosial siyasətin, məhkəmə-hüquq islahatlarının və vətəndaş cəmiyyətinin inkişafının ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilib.

O, 1948-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Baş Assambleyası tərəfindən "İnsan hüquqları haqqında Ümumi Bəyannamə"nin qəbul edildiyini xatırladaraq, bu sənədin insanların irqindən, cinsindən, dilindən, dinindən və ya sosial mənşəyindən asılı olmayaraq təməl hüquq və azadlıqlarını müəyyən etmək məqsədi daşıdığını bildirib.

Ədəbiyyatın hər zaman insan hüquqlarının müdafiəçisi kimi çıxış etdiyini deyən akademik Rafael Hüseynov dünya ədəbiyyatı tarixində ilk qaynaq olaraq "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarında qadın hüquqlarının əsas xüsusiyyətlərinin yer aldığını bildirib. O, həmin xəttin milli ədəbiyyatımızda davam etdiyini, dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin “Xəmsə”sində insan hüquqları, azadlıq, ədalət və bərabərliyin mərkəzi yer tutduğunu söyləyib. Bildirib ki, Nizami Gəncəvinin əsərlərində hər bir insanın cinsindən, irqindən və sosial mənşəyindən asılı olmayaraq yüksək dəyərə malik olduğu təbliğ edilir, qadın hüquqları müdafiə olunur və müdriklik əsas insan azadlığı kimi dəyərləndirilir. Şair yaradıcılığında əxlaqa, qanunlara və xalqın rifahına üstünlük verən ideal hökmdar obrazını, ədalətli idarəçilik ideyasını formalaşdırıb.

“XII yüzilliyin digər şairlərinin əsərlərində də insan hüquqları və azadlıqları ilə bağlı məsələlər əsas mövzulardan olub və cəmiyyətin maariflənməsinə böyük təsir göstərib”, - deyə bildirən direktor vurğulayıb ki, Nizaminin böyük müasiri olmuş Məhsəti Gəncəvinin əsərlərində insan hüquqları ideyaları əsasən humanizm, qadın azadlığı, sosial ədalət və şəxsiyyətin azadlığı prinsipləri üzərində qurulub.

Onun sözlərinə görə, XIV əsrdə İmadəddin Nəsimi hürufizm fəlsəfəsinə və sufizmə əsaslanaraq, insanı ilahi gözəlliyin və kamilliyin mərkəzi hesab edib. O, insanı ən ali varlıq kimi ucaldıb, bütün insanların bərabərliyini, şəxsi ləyaqətini və azadlığını müdafiə edib.

Akademik Rafael Hüseynov qeyd edib ki, XV-XVI əsrlərdə Şah İsmayıl Xətai, Məhəmməd Füzuli, Məhəmməd Əmani, Şah Qasım Ənvar və digər böyük şairlərin əsərlərində də insan hüquqları vacib amil kimi tərənnüm edilir. Bundan başqa, ayrı-ayrı klassiklərimiz insan hüquqları ilə bağlı müxtəlif kitablar ərsəyə gətiriblər. Məsələn, dahi Azərbaycan mütəfəkkiri Nəsirəddin Tusinin XIII əsrdə qələmə aldığı “Əxlaqi-Nasiri” əsərində insan hüquqları humanizm, ədalət və bərabərlik prinsiplərinə əsaslanır.

Çıxışının sonunda direktor bildirb ki, İnsan Hüquqları Günü təkcə təqvimdə qeyd olunan əlamətdar tarix deyil. Bu gün insan ləyaqətinə hörmətin, hüquqi dövlət prinsiplərinə sadiqliyin, vətəndaş hüquq və azadlıqlarının etibarlı müdafiəsinin təntənəsidir. Müstəqil Azərbaycanın keçdiyi inkişaf yolu göstərir ki, insan hüquqlarının qorunması ölkənin strateji inkişaf kursunun əsas istiqamətlərindən biri olaraq qalır. Hüququn aliliyi, sosial ədalət, vətəndaş rifahı və insan amilinə verilən yüksək dəyər Azərbaycan dövlətinin gələcək inkişafında da aparıcı prinsiplər kimi mühüm rol oynamaqda davam edəcəkdir. 

Elmi sessiyada muzeyin digər əməkdaşlarının məruzələri dinlənilib.

Muzeyin Virtual təqdimatlar, məktəblilərlə və ictimaiyyətlə iş şöbəsinin müdiri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Nəzmiyyə Yigitoğlu “Kitabi-Dədə Qorqud  dastanında dövləti-hüquqi həyat” mövzusunda məruzə ilə çıxış edib. Bildirib ki, dastan dil, ədəbiyyat, etnoqrafiya və s. istiqamətlərdə xalqın tarixi köklərini özündə yaşadan epos, qəbilədaxili sinfi, hüquqi normalar haqqında zəngin məlumat mənbəyidir.

Tədbirdə muzeyin Doktorantura, elmi inkişaf və süni intellekt inteqrasiyası şöbəsinin müdiri Cəmilə Dəmirova “Cabir Novruz poeziyasında insan haqları ideyasının bədii ifadəsi” məruzəsi ilə çıxış edərək unudulmaz şair Cabir Novruzun “İnsan himnləri” poeması əsasında hər kəsin mənən ehtiyac duyduğu məhəbbət, sevgi, qayğı kimi insani hislərdən bəhs edib.

Həmin şöbənin elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Rəhilə Sadıqova isə elmi sessiyada “XII əsr Azərbaycan yazılı abidələrində qadın hüquqları. “Munisnamə” nümunəsində” adlı məruzə ilə çıxış edib. Vurğulayıb ki, orta əsrlər ədəbiyyatımızın tanınan nümayəndəsi Əbubəkr ibn Xosrov əl-Ustadın fəlsəfi-didaktik məzmunlu “Munisnamə” əsəri insanpərvərlik ideyalarının daşıyıcısı olub ibrətamiz hekayətlərlə zəngin qiymətli nümunələrdəndir.

 © Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.nizamimuseum.az saytına istinad zəruridir.